تقليد انقلاب فرانسه ما درست « رولسين » « 1 » فرانسه و لوئى شانزدهم را در شرارت ، هرزگى ، مال مردم‌خورى و هرج‌ومرج تعاقب كرده تا نقطهء آخر پيروى داريم . اما فرانسه چه دولتى بود . قوانين آن در مواقع خود نشر و اجرا شد . سيصد سال تا لوئى شانزدهم سلطنت مقننه و پارلمان داشت . علم [ و ] صنعت داشت . از همه بالاتر همسايگان او از فرانسه خيلى پست‌تر ، بىعلم‌تر و بىتربيت‌تر بودند ، در كار نيست . غور و تحقيقى ابدا در آن مواد نمىشود . همين لوئى را كشتند ، زنش را كشتند ، مستبدين را كشتند ، مملكت اين طور شد كه مىبينيم . اگر بد عزيز السلطان را در عهد شاه شهيد ممكن بود گفت اين تفصيلات و بد وكلا و سوءتدبير آنها و آقا سيد جمال و ملك المتكلمين را حالا مىشود گفت ؟ مگر خدا بخواهد و ده بيست سالى روس و انگليس به ما مجال بدهند يك پولى هم از آسمان يا زمين به چنگ ما بيايد اميد نجات و بهبودى كلى و اينكه ما هم با همهء اين تفصيلات و اغتشاش دولتى و آدمى مىشويم هست و اميدواريم دست غيبى و صاحب شريعت مطهره خودش امداد و كمكى فرمايد ، آمين يا رب العالمين . نداشتن خانه جمعه 22 - صبح بيرون رفتم . من روزى چهار بار از اين خانه كه خانهء مظفر الممالك پسر خالهء من است و حالا به همراه شاهزاده ركن الدوله خراسان رفته كرايه نشينم ، تا بيرونى حضرت و الا بايد بروم . در اين مدت حضرت و الا نه فكر يك خانه و باغچه در بيرونها براى خود ، نه براى ما كرده‌اند . در صورتى كه وقتى كه شهر را بزرگ كردند ممكن بود حضرت و الا از اين زمينهاى مفت بىقيمت چندين هزار ذرع يا از شاه يا از مرحوم اعتضاد السلطنه پدرزن خود كه تقسيم زمين با او بود بگيرد و بعد از آن باز ممكن بود در ذرعى يك شاهى و سه تا پول مقدار زيادى خريدارى كند . حضرت والاى ما هم مآل‌انديش و مدير نبود و الا يكى از متمولين نمرهء اول محسوب بود . مرديها كرده ! شاهزاده ملك‌آرا تشريف داشتند ، به گمان اين‌كه بايد خانهء لقمان الممالك رفت . ليكن ديروز در « مجمع قاجار » عميد الدوله صلاح نديده بود اين دو سه روزه اظهارى شود . زيرا از قرار معلوم شاه حركتى كرده و به قول مازندرانيها « مرديها كرده » ، به وزراء

--> ( 1 ) - Revolution .